Ang 391

ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਸੁਤਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰੇਮ ਛਕੀ ਮਨ ਮੈ ਜਦੁਬੀਰ ਕੋ ਧਿਆਨ ਲਗੈ ਕੈ ॥

birakhabhaan sutaa at prem chhakee man mai jadhubeer ko dhiaan lagai kai ||

ਰੋਵਤ ਭੀ ਅਤਿ ਹੀ ਦੁਖ ਸੋ ਸੰਗ ਕਾਜਰ ਨੀਰ ਗਿਰਿਯੋ ਢਰ ਕੈ ਕੈ ॥

rovat bhee at hee dhukh so sa(n)g kaajar neer giriyo ddar kai kai ||

Being deeply absorbed in the love of Krishna, Radha began to weep in great affliction and with her tears, the antimony of the eyes also came out

ਤਾ ਛਬਿ ਕੋ ਜਸੁ ਉਚ ਮਹਾ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹਿਯੋ ਮੁਖ ਤੇ ਉਮਗੈ ਕੈ ॥

taa chhab ko jas uch mahaa kab sayaam kahiyo mukh te umagai kai ||

ਚੰਦਹਿ ਕੋ ਜੁ ਕਲੰਕ ਹੁਤੋ ਮਨੋ ਨੈਨਨਿ ਪੈਡ ਚਲ੍ਯੋ ਨਿਚੁਰੈ ਕੈ ॥੯੪੦॥

cha(n)dheh ko ju kala(n)k huto mano nainan paidd chalayo nichurai kai ||940||

The poet, getting pleased in his mind, says that the black blemish of the moon, being washed, is flowing with the water of the eyes.940.

ਗਹਿ ਧੀਰਜ ਊਧਵ ਸੋ ਬਚਨਾ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਸੁਤਾ ਇਹ ਭਾਤਿ ਉਚਾਰੇ ॥

geh dheeraj uoodhav so bachanaa birakhabhaan sutaa ieh bhaat uchaare ||

ਨੇਹੁ ਤਜਿਯੋ ਬ੍ਰਿਜ ਬਾਸਨ ਸੋ ਤਿਹ ਤੇ ਕਛੂ ਜਾਨਤ ਦੋਖ ਬਿਚਾਰੇ ॥

neh tajiyo biraj baasan so teh te kachhoo jaanat dhokh bichaare ||

Getting strength of endurance with her talk with Udhava, Radha said, “Perhaps Krishna has forsaken his love for the residents of Braja on account of some flaw

ਬੈਠਿ ਗਏ ਰਥ ਭੀਤਰ ਆਪ ਨਹੀ ਇਨ ਕੀ ਸੋਊ ਓਰਿ ਨਿਹਾਰੇ ॥

baiTh ge rath bheetar aap nahee in kee souoo or nihaare ||

“While going away, he sat silently in the chariot and did not even look towards the residents of Braja

ਤ੍ਯਾਗਿ ਗਏ ਬ੍ਰਿਜ ਕੋ ਮਥੁਰਾ ਹਮ ਜਾਨਤ ਹੈ ਘਟ ਭਾਗ ਹਮਾਰੇ ॥੯੪੧॥

tayaag ge biraj ko mathuraa ham jaanat hai ghaT bhaag hamaare ||941||

We know that this is our misfortune that relinquishing Braja, Krishna has gone to Matura.941.

ਜਬ ਜੈਹੋ ਕਹਿਯੋ ਮਥੁਰਾ ਕੈ ਬਿਖੈ ਹਰਿ ਪੈ ਹਮਰੀ ਬਿਨਤੀ ਇਹ ਕੀਜੋ ॥

jab jaiho kahiyo mathuraa kai bikhai har pai hamaree binatee ieh keejo ||

“O Udhava! When you go to Matura, then make a supplication to him from our side

ਪਾਇਨ ਕੋ ਗਹਿ ਕੈ ਰਹੀਯੋ ਘਟਕਾ ਦਸ ਜੋ ਮੁਹਿ ਨਾਮਹਿ ਲੀਜੋ ॥

pain ko geh kai raheeyo ghaTakaa dhas jo muh naameh leejo ||

Lie prostrate at the feet of Krishna for a few hours and continue shouting my name

ਤਾਹੀ ਕੇ ਪਾਛੇ ਤੇ ਮੋ ਬਤੀਯਾ ਸੁਨਿ ਲੈ ਇਹ ਭਾਤਹਿ ਸੋ ਉਚਰੀਜੋ ॥

taahee ke paachhe te mo bateeyaa sun lai ieh bhaateh so uchareejo ||

ਜਾਨਤ ਹੋ ਹਿਤ ਤ੍ਯਾਗ ਗਏ ਕਬਹੂੰ ਹਮਰੇ ਹਿਤ ਕੇ ਸੰਗ ਭੀਜੋ ॥੯੪੨॥

jaanat ho hit tayaag ge kabahoo(n) hamare hit ke sa(n)g bheejo ||942||

“After this tell him this from my side, ‘O Krishna! you have relinquished love for us, now absorb yourself in love with us sometime again.’ “942.

ਊਧਵ ਕੋ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਸੁਤਾ ਬਚਨਾ ਇਹ ਭਾਤਿ ਸੋ ਉਚਰਿਯੋ ਹੈ ॥

uoodhav ko birakhabhaan sutaa bachanaa ieh bhaat so uchariyo hai ||

ਤਿਆਗ ਦਈ ਜਬ ਅਉਰ ਕਥਾ ਮਨ ਜਉ ਸੰਗਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰਿਯੋ ਹੈ ॥

tiaag dhiee jab aaur kathaa man jau sa(n)g sayaam ke prem bhariyo hai ||

Radha spoke to Udhava in this manner, “O Udhava! absorbing myself in the love of Krishna, I have forsaken everything else

ਤਾ ਸੰਗ ਸੋਊ ਕਹੋ ਬਤੀਯਾ ਬਨ ਮੈ ਹਮਰੋ ਜੋਊ ਸੰਗਿ ਅਰਿਯੋ ਹੈ ॥

taa sa(n)g souoo kaho bateeyaa ban mai hamaro jouoo sa(n)g ariyo hai ||

“Remind him about my displeasure in the forest saying that I had exhibited great persistence with you

ਮੈ ਤੁਮਰੇ ਸੰਗਿ ਮਾਨ ਕਰਿਯੋ ਤੁਮ ਹੂੰ ਹਮਰੇ ਸੰਗ ਮਾਨ ਕਰਿਯੋ ਹੈ ॥੯੪੩॥

mai tumare sa(n)g maan kariyo tum hoo(n) hamare sa(n)g maan kariyo hai ||943||

Are you now showing the same persistence with me? 943.

ਬਨ ਮੈ ਹਮਰੋ ਸੰਗਿ ਕੇਲ ਕਰੇ ਮਨ ਮੈ ਅਬ ਸੋ ਜਦੁਬੀਰ ਚਿਤਾਰੋ ॥

ban mai hamaro sa(n)g kel kare man mai ab so jadhubeer chitaaro ||

“O hero of Yadavas! remember those occasions, when you indulged in amorous sport with me in the forest

ਮੋਰੇ ਜੁ ਸੰਗਿ ਕਹੀ ਬਤੀਯਾ ਹਿਤ ਕੀ ਸੋਈ ਅਪਨੇ ਚਿਤ ਨਿਹਾਰੋ ॥

more ju sa(n)g kahee bateeyaa hit kee soiee apane chit nihaaro ||

Remember the talk of love in your mind

ਤਾਹੀ ਕੋ ਧ੍ਯਾਨ ਕਰੋ ਕਿਹ ਹੇਤ ਤਜਿਯੋ ਬ੍ਰਿਜ ਔ ਮਥੁਰਾ ਕੋ ਪਧਾਰੋ ॥

taahee ko dhayaan karo keh het tajiyo biraj aau mathuraa ko padhaaro ||

ਜਾਨਤ ਹੈ ਤੁਮਰੋ ਕਛੁ ਦੋਸ ਨਹੀ ਕਛੁ ਹੈ ਘਟ ਭਾਗ ਹਮਾਰੋ ॥੯੪੪॥

jaanat hai tumaro kachh dhos nahee kachh hai ghaT bhaag hamaaro ||944||

“Thinking about that, please tell me the reason why you have relinquished Braja and gone to Matura? I know that you are not at fault in doing this, but our fortune is not good.”944.

ਯੌ ਸੁਨਿ ਉਤਰ ਦੇਤ ਭਯੋ ਊਧਵ ਪ੍ਰੀਤਿ ਘਨੀ ਹਰਿ ਕੀ ਸੰਗ ਤੇਰੈ ॥

yau sun utar dhet bhayo uoodhav preet ghanee har kee sa(n)g terai ||

Hearing these words, Udhava replied, “O Radha! the love of Krishna with you is extremely profound

ਜਾਨਤ ਹੋ ਅਬ ਆਵਤ ਹੈ ਉਪਜੈ ਇਹ ਚਿੰਤ ਕਹਿਯੋ ਮਨ ਮੇਰੈ ॥

jaanat ho ab aavat hai upajai ieh chi(n)t kahiyo man merai ||

My mind says that he will come now,”

ਕਿਉ ਮਥਰਾ ਤਜਿ ਆਵਤ ਹੈ ਜੁ ਫਿਰੈ ਨਹਿ ਗ੍ਵਾਰਨਿ ਕੇ ਫੁਨਿ ਫੇਰੈ ॥

kiau matharaa taj aavat hai ju firai neh gavaiaaran ke fun ferai ||

Radha says again that Krishna did not stop at the behest of the gopis, what can now be his purpose of leaving Mathura and coming here?

ਜਾਨਤ ਹੈ ਹਮਰੇ ਘਟਿ ਭਾਗਨ ਆਵਤ ਹੈ ਹਰਿ ਜੂ ਫਿਰਿ ਡੇਰੈ ॥੯੪੫॥

jaanat hai hamare ghaT bhaagan aavat hai har joo fir dderai ||945||

He did not stop at our bidding and if he now returns to his house, then we shall not agree that our fortune is not so forceful.945.

ਯੌ ਕਹਿ ਰੋਵਤ ਭੀ ਲਲਨਾ ਅਪਨੇ ਮਨ ਮੈ ਅਤਿ ਸੋਕ ਬਢਾਯੋ ॥

yau keh rovat bhee lalanaa apane man mai at sok baddaayo ||

Saying thus, Radha in great grief, began to weep bitterly

ਝੂਮਿ ਗਿਰੀ ਪ੍ਰਿਥਮੀ ਪਰ ਸੋ ਹ੍ਰਿਦੈ ਆਨੰਦ ਥੋ ਤਿਤਨੋ ਬਿਸਰਾਯੋ ॥

jhoom giree pirathamee par so hiradhai aana(n)dh tho titano bisaraayo ||

Forsaking the happiness of her heart, she became unconscious and fell down upon the earth

ਭੂਲ ਗਈ ਸੁਧਿ ਅਉਰ ਸਬੈ ਹਰਿ ਕੇ ਮਨ ਧ੍ਯਾਨ ਬਿਖੈ ਤਿਨ ਲਾਯੋ ॥

bhool giee sudh aaur sabai har ke man dhayaan bikhai tin laayo ||

She forgot all other things and her mind was absorbed in Krishna

ਯੌ ਕਹਿ ਊਧਵ ਸੋ ਤਿਨਿ ਟੇਰਿ ਹਹਾ ਹਮਰੇ ਗ੍ਰਿਹਿ ਸ੍ਯਾਮ ਨ ਆਯੋ ॥੯੪੬॥

yau keh uoodhav so tin Ter hahaa hamare gireh sayaam na aayo ||946||

She again said loudly to Udhava, “Alas! Krishna has not come to my house.946.

ਜਾਹੀ ਕੇ ਸੰਗਿ ਸੁਨੋ ਮਿਲ ਕੈ ਹਮ ਕੁੰਜ ਗਲੀਨ ਮੈ ਖੇਲ ਮਚਾਯੋ ॥

jaahee ke sa(n)g suno mil kai ham ku(n)j galeen mai khel machaayo ||

ਗਾਵਤ ਭਯੋ ਸੋਊ ਠਉਰ ਤਹਾ ਹਮਹੂੰ ਮਿਲ ਕੈ ਤਹ ਮੰਗਲ ਗਾਯੋ ॥

gaavat bhayo souoo Thaur tahaa hamahoo(n) mil kai teh ma(n)gal gaayo ||

“He, with whom we sported in the alcoves and together with him, we used to sing songs of praise,

ਸੋ ਬ੍ਰਿਜ ਤ੍ਯਾਗਿ ਗਏ ਮਥੁਰਾ ਇਨ ਗ੍ਵਾਰਨਿ ਤੇ ਮਨੂਆ ਉਚਟਾਯੋ ॥

so biraj tayaag ge mathuraa in gavaiaaran te manooaa uchaTaayo ||

“The same Krishna, relinquishing Braja has gone to Matura and his mind is displeased with the gopis

ਯੌ ਕਹਿ ਊਧਵ ਸੋ ਤਿਨ ਟੇਰਿ ਹਹਾ ਹਮਰੇ ਗ੍ਰਿਹਿ ਸ੍ਯਾਮ ਨ ਆਯੋ ॥੯੪੭॥

yau keh uoodhav so tin Ter hahaa hamare gireh sayaam na aayo ||947||

” Saying thus, Radha said to Udhava, “Alas! Krishna has not come to my house.947.

ਬ੍ਰਿਜ ਤ੍ਯਾਗਿ ਗਯੋ ਮਥਰਾ ਕੋ ਸੋਊ ਮਨ ਤੇ ਸਭ ਹੀ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥਿ ਬਿਸਾਰੀ ॥

biraj tayaag gayo matharaa ko souoo man te sabh hee birajanaath bisaaree ||

“He relinquished Braja and went to Matura and the lord of Braja forgot everyone

ਸੰਗਿ ਰਚੇ ਪੁਰ ਬਾਸਿਨ ਕੇ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਸੋਊ ਜਾਨਿ ਪਿਆਰੀ ॥

sa(n)g rache pur baasin ke kab sayaam kahai souoo jaan piaaree ||

He was engrossed in the love of the residents of the city

ਊਧਵ ਜੂ ਸੁਨੀਯੈ ਬਿਰਥਾ ਤਿਹ ਤੇ ਅਤਿ ਬ੍ਯਾਕੁਲ ਭੀ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਰੀ ॥

uoodhav joo suneeyai birathaa teh te at bayaakul bhee biraj naaree ||

ਕੰਚੁਰੀ ਜਿਉ ਅਹਿਰਾਜ ਤਜੈ ਤਿਹ ਭਾਤਿ ਤਜੀ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਰ ਮੁਰਾਰੀ ॥੯੪੮॥

ka(n)churee jiau ahiraaj tajai teh bhaat tajee biraj naar muraaree ||948||

“O Udhava! listen, the women of Braja have been worrying so much because Krishna has forsaken them just as the snake abandons its slough.”948.

ਊਧਵ ਕੇ ਫਿਰਿ ਸੰਗ ਕਹਿਯੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਜਈ ਹੈ ॥

uoodhav ke fir sa(n)g kahiyo kab sayaam kahai birakhabhaan jiee hai ||

ਜਾ ਮੁਖ ਕੇ ਸਮ ਚੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਭਾ ਜੁ ਤਿਹੂੰ ਪੁਰ ਮਾਨਹੁ ਰੂਪਮਈ ਹੈ ॥

jaa mukh ke sam cha(n)dhr prabhaa ju tihoo(n) pur maanahu roopamiee hai ||

Radha said again to Udhava, “He, the glory of whose face is like the moon and who is donor of beauty to all the three worlds.

ਸ੍ਯਾਮ ਗਯੋ ਤਜਿ ਕੈ ਬ੍ਰਿਜ ਕੋ ਤਿਹ ਤੇ ਅਤਿ ਬ੍ਯਾਕੁਲ ਚਿਤ ਭਈ ਹੈ ॥

sayaam gayo taj kai biraj ko teh te at bayaakul chit bhiee hai ||

“That Krishna relinquished Braja and went away

ਜਾ ਦਿਨ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਮੈ ਗਏ ਬਿਨੁ ਤ੍ਵੈ ਹਮਰੀ ਸੁਧਿ ਹੂੰ ਨ ਲਈ ਹੈ ॥੯੪੯॥

jaa dhin ke mathuraa mai ge bin tavai hamaree sudh hoo(n) na liee hai ||949||

This is the reason why we are worried, the day on which Krihsna abandoned Braja and went to Mathura, O Udhava! none except you has come to enquire about us.949.

ਜਾ ਦਿਨ ਕੇ ਬ੍ਰਿਜ ਤ੍ਯਾਗਿ ਗਏ ਬਿਨ ਤ੍ਵੈ ਕੋਊ ਮਾਨਸ ਹੂੰ ਨ ਪਠਾਯੋ ॥

jaa dhin ke biraj tayaag ge bin tavai kouoo maanas hoo(n) na paThaayo ||

“Since the day on which Krishna left Braja, he has sent none other except you

ਹੇਤ ਜਿਤੋ ਇਨ ਊਪਰ ਥੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਤਿਤਨੋ ਬਿਸਰਾਯੋ ॥

het jito in uoopar tho kab sayaam kahai titano bisaraayo ||

Whatever love he had extended to us, he has forgotton all that,” according to the poet Shyam he himself had been engrossed with the people of the city of Mathura,

ਆਪ ਰਚੇ ਪੁਰ ਬਾਸਿਨ ਸੋ ਇਨ ਕੋ ਦੁਖੁ ਦੈ ਉਨ ਕੋ ਰਿਝਵਾਯੋ ॥

aap rache pur baasin so in ko dhukh dhai un ko rijhavaayo ||

And in order to please them, he has harraseds the people of Braja

ਤਾ ਸੰਗ ਜਾਇ ਕੋ ਯੌ ਕਹੀਯੋ ਹਰਿ ਜੀ ਤੁਮਰੇ ਕਹੁ ਕਾ ਜੀਯ ਆਯੋ ॥੯੫੦॥

taa sa(n)g jai ko yau kaheeyo har jee tumare kahu kaa jeey aayo ||950||

“O Udhava! When you go there, kindly tell him, “O Krishna! what had occurred in your mind that you did all that.’950.

ਤ੍ਯਾਗਿ ਗਏ ਮਥੁਰਾ ਬ੍ਰਿਜ ਕਉ ਚਲਿ ਕੈ ਫਿਰਿ ਆਪ ਨਹੀ ਬ੍ਰਿਜ ਆਏ ॥

tayaag ge mathuraa biraj kau chal kai fir aap nahee biraj aae ||

“Leaving Braja, he went to Mathura and from that day to this day he has not returned to Braja

ਸੰਗਿ ਰਚੇ ਪੁਰਬਾਸਿਨ ਕੇ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਮਨ ਆਨੰਦ ਪਾਏ ॥

sa(n)g rache purabaasin ke kab sayaam kahai man aana(n)dh paae ||

Being pleased, he is absorbed with the residents of Mathura

ਦੈ ਗਯੋ ਹੈ ਇਨ ਕੋ ਦੁਖ ਊਧਵ ਪੈ ਮਨ ਮੈ ਨ ਹੁਲਾਸ ਬਢਾਏ ॥

dhai gayo hai in ko dhukh uoodhav pai man mai na hulaas baddaae ||

“He did not increase the happiness of the inhabitants of Braja, but gave them only sufferings

ਆਪ ਨ ਥੇ ਬ੍ਰਿਜ ਮੈ ਉਪਜੇ ਇਨ ਸੋ ਸੁ ਭਏ ਛਿਨ ਬੀਚ ਪਰਾਏ ॥੯੫੧॥

aap na the biraj mai upaje in so su bhe chhin beech paraae ||951||

Krishna born in Braja was our own, but now in an instant he belongs to others.”951.