Ang 288

ਬੈਸ ਲਖੈ ਛੱਤ੍ਰੀ ਕਹ ਦੇਵਾ ॥੮੩੮॥

bais lakhai chha'tree keh dhevaa ||838||

Kshatriyas began to serve the Brahmin and the Vaishyas considered the Kshatriyas as gods.838.

ਸੂਦ੍ਰ ਸਭਨ ਕੀ ਸੇਵ ਕਮਾਵੈ ॥

soodhr sabhan kee sev kamaavai ||

ਜਹ ਕੋਈ ਕਹੈ ਤਹੀ ਵਹ ਧਾਵੈ ॥

jeh koiee kahai tahee veh dhaavai ||

The Shudras began to serve all and they went wherever they were sent

ਜੈਸਕ ਹੁਤੀ ਬੇਦ ਸਾਸਨਾ ॥

jaisak hutee bedh saasanaa ||

ਨਿਕਸਾ ਤੈਸ ਰਾਮ ਕੀ ਰਸਨਾ ॥੮੩੯॥

nikasaa tais raam kee rasanaa ||839||

Ram always talked from his mouth about practicing administration according to Vedas.839.

ਰਾਵਣਾਦਿ ਰਣਿ ਹਾਕ ਸੰਘਾਰੇ ॥

raavanaadh ran haak sa(n)ghaare ||

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਸੇਵਕ ਗਣ ਤਾਰੇ ॥

bhaat bhaat sevak gan taare ||

ਲੰਕਾ ਦਈ ਟੰਕ ਜਨੁ ਦੀਨੋ ॥

la(n)kaa dhiee Ta(n)k jan dheeno ||

ਇਹ ਬਿਧਿ ਰਾਜ ਜਗਤ ਮੈ ਕੀਨੋ ॥੮੪੦॥

eeh bidh raaj jagat mai keeno ||840||

Ram ruled by killing the tyrants like Ravana, by emancipating different devotees and attendants (ganas) and by collecting the taxes of Lanka.840.

ਦੋਹਰਾ ਛੰਦ ॥

dhoharaa chha(n)dh ||

DOHRA STANZA

ਬਹੁ ਬਰਖਨ ਲਉ ਰਾਮ ਜੀ ਰਾਜ ਕਰਾ ਅਰ ਟਾਲ ॥

bahu barakhan lau raam jee raaj karaa ar Taal ||

ਬ੍ਰਹਮਰੰਧ੍ਰ ਕਹ ਫੋਰ ਕੈ ਭਯੋ ਕਉਸਲਿਆ ਕਾਲ ॥੮੪੧॥

brahamara(n)dhr keh for kai bhayo kausaliaa kaal ||841||

In this way, Ram ruled for a long time and on one day Kaushalya breathed her last on the bursting of her nerve Brahm-Randhra.841.

ਚੌਪਈ ॥

chauapiee ||

CHAUPAI

ਜੈਸ ਮ੍ਰਿਤਕ ਕੇ ਹੁਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਾ ॥

jais mritak ke hute prakaaraa ||

ਤੈਸੇਈ ਕਰੇ ਬੇਦ ਅਨੁਸਾਰਾ ॥

taiseiee kare bedh anusaaraa ||

The ritual which is performed on the death of someone, the same was performed according to the Vedas

ਰਾਮ ਸਪੂਤ ਜਾਹਿੰ ਘਰ ਮਾਹੀ ॥

raam sapoot jaahi(n) ghar maahee ||

ਤਾਕਹੁ ਤੋਟ ਕੋਊ ਕਹ ਨਾਹੀ ॥੮੪੨॥

taakahu toT kouoo keh naahee ||842||

The benign son Ram went to the home (and himself being an incarnation) he had no shortage of any type.842.

ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਗਤਿ ਕੀਨੀ ਪ੍ਰਭ ਮਾਤਾ ॥

bahu bidh gat keenee prabh maataa ||

ਤਬ ਲਉ ਭਈ ਕੈਕਈ ਸਾਤਾ ॥

tab lau bhiee kaikiee saataa ||

Many rituals were performed for the salvation of the mother and by that time Kaikeyi had also passed away.

ਤਾ ਕੇ ਮਰਤ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਮਰੀ ॥

taa ke marat sumitraa maree ||

ਦੇਖਹੁ ਕਾਲ ਕ੍ਰਿਆ ਕਸ ਕਰੀ ॥੮੪੩॥

dhekhahu kaal kriaa kas karee ||843||

After her death, look at the doing of KAL (death). Sumitra also died.843.

ਏਕ ਦਿਵਸ ਜਾਨਕਿ ਤ੍ਰਿਯ ਸਿਖਾ ॥

ek dhivas jaanak tiray sikhaa ||

ਭੀਤ ਭਏ ਰਾਵਣ ਕਹ ਲਿਖਾ ॥

bheet bhe raavan keh likhaa ||

One day explaining to women, Sita drew the portrait of Ravana on the wall,

ਜਬ ਰਘੁਬਰ ਤਿਹ ਆਨ ਨਿਹਾਰਾ ॥

jab raghubar teh aan nihaaraa ||

ਕਛੁਕ ਕੋਪ ਇਮ ਬਚਨ ਉਚਾਰਾ ॥੮੪੪॥

kachhuk kop im bachan uchaaraa ||844||

When Ram saw this, he said somewhat angrily.844.

ਰਾਮ ਬਾਚ ਮਨ ਮੈ ॥

raam baach man mai ||

Speed of Ram in his mind :

ਯਾ ਕੋ ਕਛੁ ਰਾਵਨ ਸੋ ਹੋਤਾ ॥

yaa ko kachh raavan so hotaa ||

ਤਾ ਤੇ ਚਿੱਤ੍ਰ ਚਿਤ੍ਰਕੈ ਦੇਖਾ ॥

taa te chi'tr chitrakai dhekhaa ||

She (Sita) must have had some love for Ravana, that is the reason why she is looking at his portrait drawn by her

ਬਚਨ ਸੁਨਤ ਸੀਤਾ ਭਈ ਰੋਖਾ ॥

bachan sunat seetaa bhiee rokhaa ||

ਪ੍ਰਭ ਮੁਹਿ ਅਜਹੂੰ ਲਗਾਵਤ ਦੋਖਾ ॥੮੪੫॥

prabh muh ajahoo(n) lagaavat dhokhaa ||845||

Sita became angry on hearing these words and said that even then Ram had been accusing her.845.

ਦੋਹਰਾ ॥

dhoharaa ||

DOHRA

ਜਉ ਮੇਰੇ ਬਚ ਕਰਮ ਕਰਿ ਹ੍ਰਿਦੈ ਬਸਤ ਰਘੁਰਾਇ ॥

jau mere bach karam kar hiradhai basat raghurai ||

“If Ram the king Raghu clan abides ever in my heart, in my speech and action then,

ਪ੍ਰਿਥੀ ਪੈਂਡ ਮੁਹਿ ਦੀਜੀਐ ਲੀਜੈ ਮੋਹਿ ਮਿਲਾਇ ॥੮੪੬॥

pirathee pai(n)dd muh dheejeeaai leejai moh milai ||846||

O mother earth! you give me some place and merge me in yourself.”846.

ਚੌਪਈ ॥

chauapiee ||

CHAUPAI

ਸੁਨਤ ਬਚਨ ਧਰਨੀ ਫਟ ਗਈ ॥

sunat bachan dharanee faT giee ||

ਲੋਪ ਸੀਆ ਤਿਹ ਭੀਤਰ ਭਈ ॥

lop seeaa teh bheetar bhiee ||

Hearing these words the earth tore asunder and Sita merged in it

ਚੱਕ੍ਰਤ ਰਹੇ ਨਿਰਖ ਰਘੁਰਾਈ ॥

cha'krat rahe nirakh raghuraiee ||

ਰਾਜ ਕਰਨ ਕੀ ਆਸ ਚੁਕਾਈ ॥੮੪੭॥

raaj karan kee aas chukaiee ||847||

Seeing this Ram wondered and in this suffering he ended all hope of ruling.847.

ਦੋਹਰਾ ॥

dhoharaa ||

DOHRA

ਇਹ ਜਗੁ ਧੂਅਰੋ ਧਉਲਹਰਿ ਕਿਹ ਕੇ ਆਯੋ ਕਾਮ ॥

eeh jag dhooaro dhaulahar keh ke aayo kaam ||

This world is the palace of smoke which had been of no value to anyone

ਰਘੁਬਰ ਬਿਨੁ ਸੀਅ ਨਾ ਜੀਐ ਸੀਅ ਬਿਨ ਜੀਐ ਨ ਰਾਮ ॥੮੪੮॥

raghubar bin seea naa jeeaai seea bin jeeaai na raam ||848||

Sita could not live without Ram and it is impossible for Ram to remain alive without Sita.848.

ਚੌਪਈ ॥

chauapiee ||

CHAUPAI

ਦੁਆਰੇ ਕਹਯੋ ਬੈਠ ਲਛਮਨਾ ॥

dhuaare kahayo baiTh lachhamanaa ||

ਪੈਠ ਨ ਕੋਊ ਪਾਵੈ ਜਨਾ ॥

paiTh na kouoo paavai janaa ||

ਅੰਤਹਿ ਪੁਰਹਿ ਆਪ ਪਗੁ ਧਾਰਾ ॥

a(n)teh pureh aap pag dhaaraa ||

ਦੇਹਿ ਛੋਰਿ ਮ੍ਰਿਤ ਲੋਕ ਸਿਧਾਰਾ ॥੮੪੯॥

dheh chhor mirat lok sidhaaraa ||849||

Ram said to Lakshman, “You sit on the gate and do not let anyone to come in.” Ram himself went into the palace and abandoning his body left this abode of death.849.

ਦੋਹਰਾ ॥

dhoharaa ||

DOHRA

ਇੰਦ੍ਰ ਮਤੀ ਹਿਤ ਅਜ ਨ੍ਰਿਪਤ ਜਿਮ ਗ੍ਰਿਹ ਤਜ ਲੀਅ ਜੋਗ ॥

ei(n)dhr matee hit aj nirapat jim gireh taj leea jog ||