Ang 238

ਜਾਬਮਾਲ ਭਿਰੇ ਕਛੂ ਪੁਨ ਮਾਰਿ ਐਸੇ ਈ ਕੈ ਲਏ ॥

jaabamaal bhire kachhoo pun maar aaise iee kai le ||

Then Jambumali fought in the war but he was also killed in the same manner

ਭਾਜ ਕੀਨ ਪ੍ਰਵੇਸ ਲੰਕ ਸੰਦੇਸ ਰਾਵਨ ਸੋ ਦਏ ॥

bhaaj keen praves la(n)k sa(n)dhes raavan so dhe ||

The demons accompanying him sped towards Lanka to give the news to Ravana,

ਧੂਮਰਾਛ ਸੁ ਜਾਬਮਾਲ ਦੁਹਹੂੰ ਰਾਘਵ ਜੂ ਹਰਿਓ ॥

dhoomaraachh su jaabamaal dhuhahoo(n) raaghav joo hario ||

That both Dhumraksha and Jambumali had been killed at the hands of Rama.

ਹੈ ਕਛੂ ਪ੍ਰਭੁ ਕੇ ਹੀਏ ਸੁਭ ਮੰਤ੍ਰ ਆਵਤ ਸੋ ਕਰੋ ॥੩੭੦॥

hai kachhoo prabh ke he'ee subh ma(n)tr aavat so karo ||370||

They requested him, “O Lord! now whatever please you, take any other measure.”370.

ਪੇਖ ਤੀਰ ਅਕੰਪਨੈ ਦਲ ਸੰਗਿ ਦੈ ਸੁ ਪਠੈ ਦਯੋ ॥

pekh teer aka(n)panai dhal sa(n)g dhai su paThai dhayo ||

Seeing Akampan near him, Ravana sent him alongwith the forces.

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਬਜੇ ਬਜੰਤ੍ਰ ਨਿਨੱਦ ਸੱਦ ਪੁਰੀ ਭਯੋ ॥

bhaat bhaat baje baja(n)tr nina'dh sa'dh puree bhayo ||

On his departure, many kinds of musical instruments were played, which resounded in the whole city of Lanka.

ਸੁਰ ਰਾਇ ਆਦਿ ਪ੍ਰਹਸਤ ਤੇ ਇਹ ਭਾਤਿ ਮੰਤ੍ਰ ਬਿਚਾਰਿਯੋ ॥

sur rai aadh prahasat te ieh bhaat ma(n)tr bichaariyo ||

The ministers including Prahasta held consultation

ਸੀਅ ਦੇ ਮਿਲੋ ਰਘੁਰਾਜ ਕੋ ਕਸ ਰੋਸ ਰਾਵ ਸੰਭਾਰਿਯੋ ॥੩੭੧॥

seea dhe milo raghuraaj ko kas ros raav sa(n)bhaariyo ||371||

And thought that Ravana should return Sita to Ram and not offend him more.371.

ਛਪਯ ਛੰਦ ॥

chhapay chha(n)dh ||

CHHAPAI STANZA

ਝਲ ਹਲੰਤ ਤਰਵਾਰ ਬਜਤ ਬਾਜੰਤ੍ਰ ਮਹਾ ਧੁਨ ॥

jhal hala(n)t taravaar bajat baaja(n)tr mahaa dhun ||

The sound of musical instruments and the striking sound of the swords resounded,

ਖੜ ਹੜੰਤ ਖਹ ਖੋਲ ਧਯਾਨ ਤਜਿ ਪਰਤ ਚਵਧ ਮੁਨ ॥

khaR haRa(n)t kheh khol dhayaan taj parat chavadh mun ||

And the meditation of the ascetics was distracted by the horrible voices of the battlefield.

ਇੱਕ ਇੱਕ ਲੈ ਚਲੈ ਇੱਕ ਤਨ ਇੱਕ ਅਰੁੱਝੈ ॥

ei'k i'k lai chalai i'k tan i'k aru'jhai ||

The warriors came forward after one another and began to fight one to one.

ਅੰਧ ਧੁੰਧ ਪਰ ਗਈ ਹੱਥਿ ਅਰ ਮੁੱਖ ਨ ਸੁੱਝੈ ॥

a(n)dh dhu(n)dh par giee ha'th ar mu'kh na su'jhai ||

There was such a terrible destruction that nothing could be recognized,

ਸੁਮੁਹੇ ਸੂਰ ਸਾਵੰਤ ਸਭ ਫਉਜ ਰਾਜ ਅੰਗਦ ਸਮਰ ॥

sumuhe soor saava(n)t sabh fauj raaj a(n)gadh samar ||

The mighty forces alongwith Angad are being seen,

ਜੈ ਸੱਦ ਨਿਨੱਦ ਬਿਹੱਦ ਹੂਅ ਧਨੁ ਜੰਪਤ ਸੁਰਪੁਰ ਅਮਰ ॥੩੭੨॥

jai sa'dh nina'dh biha'dh hooa dhan ja(n)pat surapur amar ||372||

And the hails of victory began to resound in the sky.372.

ਇਤ ਅੰਗਦ ਯੁਵਰਾਜ ਦੁਤੀਅ ਦਿਸ ਬੀਰ ਅਕੰਪਨ ॥

eit a(n)gadh yuvaraaj dhuteea dhis beer aka(n)pan ||

On this side the crown prince Angad and on that side the mighty Akampan,

ਕਰਤ ਬ੍ਰਿਸਟ ਸਰ ਧਾਰ ਤਜਤ ਨਹੀ ਨੈਕ ਅਯੋਧਨ ॥

karat birasaT sar dhaar tajat nahee naik ayodhan ||

Are not feeling tired of showering their arrows.

ਹੱਥ ਬੱਥ ਮਿਲ ਗਈ ਲੁੱਥ ਬਿੱਥਰੀ ਅਹਾੜੰ ॥

ha'th ba'th mil giee lu'th bi'tharee ahaaRa(n) ||

The hands are meeting hands and the corpses are lying scattered,

ਘੁੱਮੇ ਘਾਇ ਅਘਾਇ ਬੀਰ ਬੰਕੜੇ ਬਬਾੜੰ ॥

ghu'me ghai aghai beer ba(n)kaRe babaaRa(n) ||

The brave fighters are roaming and killing one another after challenging them.

ਪਿੱਖਤ ਬੈਠ ਬਿਬਾਣ ਬਰ ਧੰਨ ਧੰਨ ਜੰਪਤ ਅਮਰ ॥

pi'khat baiTh bibaan bar dha(n)n dha(n)n ja(n)pat amar ||

The gods are hailing them while sitting in their air-vehicles.

ਭਵ ਭੂਤ ਭਵਿੱਖਯ ਭਵਾਨ ਮੋ ਅਬ ਲਗ ਲਖਯੋ ਨ ਅਸ ਸਮਰ ॥੩੭੩॥

bhav bhoot bhavi'khay bhavaan mo ab lag lakhayo na as samar ||373||

They are saying that they have never seen such-like horrible war earlier.373.

ਕਹੂੰ ਮੁੰਡ ਪਿਖੀਅਹ ਕਹੂੰ ਭਕ ਰੁੰਡ ਪਰੇ ਧਰ ॥

kahoo(n) mu(n)dd pikhe'eeh kahoo(n) bhak ru(n)dd pare dhar ||

Somewhere the heads are being seen and somewhere the headless trunks are visible

ਕਿਤਹੀ ਜਾਘ ਤਰਫੰਤ ਕਹੂੰ ਉਛਰੰਤ ਸੁ ਛਬ ਕਰ ॥

kitahee jaagh tarafa(n)t kahoo(n) uchhara(n)t su chhab kar ||

Somewhere the legs are writhing and jumping

ਭਰਤ ਪੱਤ੍ਰ ਖੇਚਰੰ ਕਹੂੰ ਚਾਵੰਡ ਚਿਕਾਰੈਂ ॥

bharat pa'tr khechara(n) kahoo(n) chaava(n)dd chikaarai(n) ||

Somewhere the vampires are filling their vessels with blood

ਕਿਲਕਤ ਕਤਹ ਮਸਾਨ ਕਹੂੰ ਭੈਰਵ ਭਭਕਾਰੈਂ ॥

kilakat kateh masaan kahoo(n) bhairav bhabhakaarai(n) ||

Somewhere the shrieks of vultures are being heard

ਇਹ ਭਾਤਿ ਬਿਜੈ ਕਪਿ ਕੀ ਭਈ ਹਣਯੋ ਅਸੁਰ ਰਾਵਣ ਤਣਾ ॥

eeh bhaat bijai kap kee bhiee hanayo asur raavan tanaa ||

Somewhere the ghosts are shouting violently and somewhere the Bhairavas are laughing.

ਭੈ ਦੱਗ ਅਦੱਗ ਭੱਗੇ ਹਠੀ ਗਹਿ ਗਹਿ ਕਰ ਦਾਤਨ ਤ੍ਰਿਣਾ ॥੩੭੪॥

bhai dha'g adha'g bha'ge haThee geh geh kar dhaatan tiranaa ||374||

In this way there was victory of Angad and he killed Akampan, the son of Ravana. On his death the frightened demons fled with the blades of grass in their mouths.374.

ਉਤੈ ਦੂਤ ਰਾਵਣੈ ਜਾਇ ਹਤ ਬੀਰ ਸੁਣਾਯੋ ॥

autai dhoot raavanai jai hat beer sunaayo ||

On that side the messengers gave the news of the death of Akampan to Ravana,

ਇਤ ਕਪਿਪਤ ਅਰੁ ਰਾਮ ਦੂਤ ਅੰਗਦਹਿ ਪਠਾਯੋ ॥

eit kapipat ar raam dhoot a(n)gadheh paThaayo ||

And on this side Angand the lord of monkeys was sent as envoy of Ram to Ravna.

ਕਹੀ ਕੱਥ ਤਿਹ ਸੱਥ ਗੱਥ ਕਰਿ ਤੱਥ ਸੁਨਾਯੋ ॥

kahee ka'th teh sa'th ga'th kar ta'th sunaayo ||

He was sent to tell all the facts to Ravna

ਮਿਲਹੁ ਦੇਹੁ ਜਾਨਕੀ ਕਾਲ ਨਾਤਰ ਤੁਹਿ ਆਯੋ ॥

milahu dheh jaanakee kaal naatar tuh aayo ||

And also advise him to return Sita in order to stall his death.

ਪਗ ਭੇਟ ਚਲਤ ਭਯੋ ਬਾਲ ਸੁਤ ਪ੍ਰਿਸਟ ਪਾਨ ਰਘੁਬਰ ਧਰੇ ॥

pag bheT chalat bhayo baal sut pirasaT paan raghubar dhare ||

Angad, the son of Bali, went on his errand after touching the feet of Ram,

ਭਰ ਅੰਕ ਪੁਲਕਤ ਨ ਸਪਜਿਯੋ ਭਾਤ ਅਨਿਕ ਆਸਿਖ ਕਰੇ ॥੩੭੫॥

bhar a(n)k pulakat na sapajiyo bhaat anik aasikh kare ||375||

Who bade him farewell by patting on his back and expressing many types of benedictions.375.

ਪ੍ਰਤਿ ਉੱਤਰ ਸੰਬਾਦ ॥

prat u'tar sa(n)baadh ||

Responsive Dialogue :

ਛਪੈ ਛੰਦ ॥

chhapai chha(n)dh ||

CHHAPAI STANZA

ਦੇਹ ਸੀਆ ਦਸਕੰਧ ਛਾਹਿ ਨਹੀ ਦੇਖਨ ਪੈਹੋ ॥

dheh seeaa dhasaka(n)dh chhaeh nahee dhekhan paiho ||

Angad says, “O ten-headed Ravana! Return Sita, you will not be able to see her shadow (i.e. you will be killed).

ਲੰਕ ਛੀਨ ਲੀਜੀਐ ਲੰਕ ਲਖਿ ਜੀਤ ਨ ਜੈਹੋ ॥

la(n)k chheen leejeeaai la(n)k lakh jeet na jaiho ||

Ravana says, “None can conquer me ever after the seixure of Lanka.”

ਕ੍ਰੁੱਧ ਬਿਖੈ ਜਿਨ ਘੋਰੁ ਪਿਖ ਕਸ ਜੁੱਧੁ ਮਚੈ ਹੈ ॥

kru'dh bikhai jin ghor pikh kas ju'dh machai hai ||

Angad says again, “Your intellect has been spoiled by your rage, how will you be able to wage the war.”

ਰਾਮ ਸਹਿਤ ਕਪਿ ਕਟਕ ਆਜ ਮ੍ਰਿਗ ਸਯਾਰ ਖਵੈ ਹੈ ॥

raam sahit kap kaTak aaj mirag sayaar khavai hai ||

Ravana replies, “I shall cause even today all the army of monkeys alongwith Ram to be devoured by the animals and jackals.”

ਜਿਨ ਕਰ ਸੁ ਗਰਬੁ ਸੁਣ ਮੂੜ ਮਤ ਗਰਬ ਗਵਾਇ ਘਨੇਰ ਘਰ ॥

jin kar su garab sun mooR mat garab gavai ghaner ghar ||

Angad says, “O Ravana, do not be egoistic, this ego has destroyed many houses.”

ਬਸ ਕਰੇ ਸਰਬ ਘਰ ਗਰਬ ਹਮ ਏ ਕਿਨ ਮਹਿ ਦ੍ਵੈ ਦੀਨ ਨਰ ॥੩੭੬॥

bas kare sarab ghar garab ham e kin meh dhavai dheen nar ||376||

Ravana replies. “I am proud because I have brought under control all with my own power, then what power these two human beings Ram and Lakshman can wield.”376.

ਰਾਵਨ ਬਾਚ ਅੰਗਦ ਸੋ ॥

raavan baach a(n)gadh so ||

Speech of Ravana addressed to Angad :

ਛਪੈ ਛੰਦ ॥

chhapai chha(n)dh ||

CHHAPAI STANZA

ਅਗਨ ਪਾਕ ਕਹ ਕਰੈ ਪਵਨ ਮੁਰ ਬਾਰ ਬੁਹਾਰੈ ॥

agan paak keh karai pavan mur baar buhaarai ||

The god of fire is my cook and the god of wind is my sweeper,

ਚਵਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਧਰੈ ਸੂਰ ਛੱਤ੍ਰਹਿ ਸਿਰ ਢਾਰੈ ॥

chavar cha(n)dhramaa dharai soor chha'treh sir ddaarai ||

The moon-god swings the fly-whisk over my head and the sun-god wields the canopy over my head

ਮਦ ਲਛਮੀ ਪਿਆਵੰਤ ਬੇਦ ਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮੁ ਉਚਾਰਤ ॥

madh lachhamee piaava(n)t bedh mukh braham uchaarat ||

Lakshmi, the goddess of wealth, serves drinks to me and Brahma recites the Vedic mantras for me.

ਬਰਨ ਬਾਰ ਨਿਤ ਭਰੇ ਔਰ ਕੁਲੁਦੇਵ ਜੁਹਾਰਤ ॥

baran baar nit bhare aauar kuludhev juhaarat ||

Varuna is my water-carrier and pays obeisance in front of my family-god

ਨਿਜ ਕਹਤਿ ਸੁ ਬਲ ਦਾਨਵ ਪ੍ਰਬਲ ਦੇਤ ਧਨੁਦਿ ਜਛ ਮੋਹਿ ਕਰ ॥

nij kahat su bal dhaanav prabal dhet dhanudh jachh moh kar ||

This is my whole power-formation, besides them all the demon-forces are with me, for which reason the Yakshas etc. gladly present present all types of their wealth to me.