Ang 516

ਬਿਮੁਛਿਤ ਹ੍ਵੈ ਫਿਰ ਜੁਧ ਮਚਾਯੋ ॥

bimuchhit havai fir judh machaayo ||

ਕਉਤੁਕ ਸਭ ਲੋਕਨ ਦਰਸਾਯੋ ॥

kautuk sabh lokan dharasaayo ||

Even on becoming unconscious, both of them continued fighting

ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੁਇ ਸੁ ਯਾ ਬਿਧਿ ਅਰੈ ॥

krodhit hui su yaa bidh arai ||

ਕੇਹਰਿ ਦੁਇ ਜਨੁ ਬਨ ਮੈ ਲਰੈ ॥੨੧੭੪॥

kehar dhui jan ban mai larai ||2174||

And all the people saw this wonderful drama, both fought in their fury like the two lions in the forest.2174.

ਸਵੈਯਾ ॥

savaiyaa ||

SWAYYA

ਜੁਧ ਬਿਖੇ ਥਕ ਗਯੋ ਰੁਕਮੀ ਤਬ ਧਾਇ ਹਲੀ ਇਕ ਘਾਇ ਚਲਾਯੋ ॥

judh bikhe thak gayo rukamee tab dhai halee ik ghai chalaayo ||

When Rukmi got tired while fighting, then Balram struck a blow on him

ਤਉ ਉਨ ਹੂ ਅਰਿ ਕੋ ਪੁਨਿ ਘਾਇ ਸੁ ਆਵਤ ਮਾਰਗ ਮੈ ਲਖਿ ਪਾਯੋ ॥

tau un hoo ar ko pun ghai su aavat maarag mai lakh paayo ||

Rukmi saw the coming blow

ਤਉ ਹੀ ਸੰਭਾਰਿ ਗਦਾ ਅਪੁਨੀ ਅਰੁ ਚਿਤ ਬਿਖੈ ਅਤਿ ਰੋਸ ਬਢਾਯੋ ॥

tau hee sa(n)bhaar gadhaa apunee ar chit bikhai at ros baddaayo ||

ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਤਿਹ ਬੀਰ ਤਬੈ ਸੁ ਗਦਾ ਕੋ ਗਦਾ ਸੰਗਿ ਘਾਇ ਬਚਾਯੋ ॥੨੧੭੫॥

sayaam bhanai teh beer tabai su gadhaa ko gadhaa sa(n)g ghai bachaayo ||2175||

And then holding his mace, in great anger he intercepted the blow of the coming mace and saved himself.2175.

ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਅਰਿ ਕੋ ਜਬ ਹੀ ਇਹ ਆਵਤ ਘਾਇ ਕੋ ਬੀਚ ਨਿਵਾਰਿਯੋ ॥

sayaam bhanai ar ko jab hee ieh aavat ghai ko beech nivaariyo ||

ਤਉ ਬਲਭਦ੍ਰ ਮਹਾ ਰਿਸਿ ਠਾਨਿ ਸੁ ਅਉਰ ਗਦਾ ਹੂ ਕੋ ਘਾਉ ਪ੍ਰਹਾਰਿਯੋ ॥

tau balabhadhr mahaa ris Thaan su aaur gadhaa hoo ko ghaau prahaariyo ||

When the enemy in this way intercepted the blow, then Balram struck another blow with his mace, getting greatly enraged

ਸੋ ਇਹ ਕੇ ਸਿਰ ਭੀਤਰ ਲਾਗ ਗਯੋ ਇਨ ਹੂ ਨਹੀ ਨੈਕੁ ਸੰਭਾਰਿਯੋ ॥

so ieh ke sir bheetar laag gayo in hoo nahee naik sa(n)bhaariyo ||

That blow fell upon the head of Rukmi and he could not control himself even slightly

ਝੂਮ ਕੈ ਦੇਹ ਪਰਿਯੋ ਧਰਨੀ ਰੁਕਮੀ ਪੁਨਿ ਅੰਤ ਕੇ ਧਾਮਿ ਸਿਧਾਰਿਯੋ ॥੨੧੭੬॥

jhoom kai dheh pariyo dharanee rukamee pun a(n)t ke dhaam sidhaariyo ||2176||

His body fell upon the earth while swinging and in this way Rukmi went to the other world.2176.

ਭ੍ਰਾਤ ਜਿਤੇ ਰੁਕਮੀ ਕੇ ਹੁਤੇ ਬਧ ਭ੍ਰਾਤ ਨਿਹਾਰਿ ਕੈ ਕ੍ਰੋਧ ਭਰੇ ॥

bhraat jite rukamee ke hute badh bhraat nihaar kai krodh bhare ||

ਬਰਛੀ ਅਰੁ ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਗਦਾ ਗਹਿ ਯਾ ਪਰ ਆਇ ਪਰੇ ॥

barachhee ar baan kamaan kirapaan gadhaa geh yaa par aai pare ||

All the brothers of Rukmi, seeing him killed, got infuriated and taking their lances, bows, swords, maces etc, in their hands, fell upon Balram

ਕਿਲਕਾਰ ਦਸੋ ਦਿਸ ਘੇਰਤ ਭੇ ਮੁਸਲੀਧਰ ਤੇ ਨ ਰਤੀ ਕੁ ਡਰੇ ॥

kilakaar dhaso dhis gherat bhe musaleedhar te na ratee k ddare ||

ਨਿਸ ਕੋ ਮਨੋ ਹੇਰਿ ਪਤੰਗ ਦੀਆ ਪਰ ਨੈਕੁ ਡਰੇ ਨਹੀ ਟੂਟ ਪਰੇ ॥੨੧੭੭॥

nis ko mano her pata(n)g dheeaa par naik ddare nahee TooT pare ||2177||

They, challenging him fearlessly, surrounded him from all the ten direction, like the moths falling upon an earthen lamp after seeing it, without any fear.2177.

ਸੰਗ ਹਲਾਯੁਧ ਕੇ ਉਨ ਹੂ ਸੁ ਉਤੈ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧ ਹੁਇ ਜੁਧੁ ਮਚਾਯੋ ॥

sa(n)g halaayudh ke un hoo su utai at krodh hui judh machaayo ||

They all fought with Balram in extreme anger

ਭ੍ਰਾਤ ਕੋ ਜੁਧ ਭਯੋ ਤ੍ਰੀਅ ਭ੍ਰਾਤ ਕੇ ਸੰਗ ਇਹੈ ਪ੍ਰਭ ਜੂ ਸੁਨਿ ਪਾਯੋ ॥

bhraat ko judh bhayo treea bhraat ke sa(n)g ihai prabh joo sun paayo ||

Krishna also heard that a battle had been fought by Balram, with the brother of his wife

ਬੈਠ ਬਿਚਾਰ ਕੀਯੋ ਸਭ ਹੂੰ ਜੁ ਸਬੈ ਜਦੁਬੀਰ ਕੁਟੰਬ ਬੁਲਾਯੋ ॥

baiTh bichaar keeyo sabh hoo(n) ju sabai jadhubeer kuTa(n)b bulaayo ||

ਅਉਰ ਕਥਾ ਦਈ ਛੋਰ ਹਲੀ ਕੀ ਸਹਾਇ ਕਉ ਕੋਪਿ ਕ੍ਰਿਪਾਨਿਧਿ ਧਾਯੋ ॥੨੧੭੮॥

aaur kathaa dhiee chhor halee kee sahai kau kop kirapaanidh dhaayo ||2178||

He thought about it and called all his family members, but untimately, he, without giving thought to all the other matter of Balram, rushed for this help.2178.

ਦੋਹਰਾ ॥

dhoharaa ||

DOHRA

ਜਮ ਰੂਪੀ ਬਲਭਦ੍ਰ ਪਿਖਿ ਹਰਿ ਆਗਮ ਸੁਨਿ ਪਾਇ ॥

jam roopee balabhadhr pikh har aagam sun pai ||

ਬੁਧਵੰਤਨ ਤਿਹ ਭਾਈਅਨ ਕਹੀ ਸੁ ਕਹਉ ਸੁਨਾਇ ॥੨੧੭੯॥

budhava(n)tan teh bhaieean kahee su kahau sunai ||2179||

When Balram, who appeared like Yama, heard about the coming of Krishna the words of wisdom that he said to the brother of Rukmi, I now relate them,2179

ਸਵੈਯਾ ॥

savaiyaa ||

SWAYYA

ਦੇਖਿ ਅਨੀ ਜਦੁਬੀਰ ਘਨੀ ਲੀਏ ਆਵਤ ਹੈ ਡਰੁ ਤੋਹਿ ਨ ਆਵੈ ॥

dhekh anee jadhubeer ghanee le'ee aavat hai ddar toh na aavai ||

ਕਉਨ ਬਲੀ ਪ੍ਰਗਟਿਯੋ ਭੂਅ ਮੈ ਤੁਮ ਹੀ ਨ ਕਹੋ ਇਨ ਸੋ ਸਮੁਹਾਵੈ ॥

kaun balee pragaTiyo bhooa mai tum hee na kaho in so samuhaavai ||

“Krishna is coming with his army, have you no fear about it? Who is so powerful on the earth, who can fight with Krishna?

ਜਉ ਜੜ ਕੈ ਹਠ ਹੀ ਭਿਰ ਹੈ ਤੁ ਕਹਾ ਫਿਰ ਜੀਵਤ ਧਾਮਹਿ ਆਵੈ ॥

jau jaR kai haTh hee bhir hai ta kahaa fir jeevat dhaameh aavai ||

ਆਜ ਸੋਊ ਬਚਿ ਹੈ ਇਹ ਅਉਸਰ ਜੋ ਭਜਿ ਕੈ ਭਟ ਪ੍ਰਾਨ ਬਚਾਵੈ ॥੨੧੮੦॥

aaj souoo bach hai ieh aausar jo bhaj kai bhaT praan bachaavai ||2180||

“If any fool fights with him in persistence, is it possible that he would be able to save himself? Only he will be able to save himself today, who will run away and thus save his life.”2180.

ਤਉ ਲਗ ਹੀ ਜੁਤ ਕੋਪ ਕ੍ਰਿਪਾਨਿਧਿ ਆਹਵ ਕੀ ਛਿਤ ਭੀਤਰ ਆਏ ॥

tau lag hee jut kop kirapaanidh aahav kee chhit bheetar aae ||

Then Krishna reached the battlefield, who is the treasure of mercy

ਸ੍ਰਉਣ ਭਰਿਯੋ ਬਲਿਭਦ੍ਰ ਪਿਖਿਯੋ ਬਿਨੁ ਪ੍ਰਾਨ ਪਰੇ ਰੁਕਮੀ ਦਰਸਾਏ ॥

sraun bhariyo balibhadhr pikhiyo bin praan pare rukamee dharasaae ||

There he saw Balram, saturated with blood and also the dead Rukmi

ਭੂਪਤ ਅਉਰ ਘਨੇ ਹੀ ਪਿਖੇ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਹਰਿ ਘਾਇਨ ਆਏ ॥

bhoopat aaur ghane hee pikhe kab sayaam bhanai har ghain aae ||

ਭ੍ਰਾਤ ਕਉ ਦੇਖ ਪ੍ਰਸੰਨ ਭਏ ਬਲਿ ਨਾਰਿ ਕੋ ਦੇਖਤ ਨੈਨ ਨਿਵਾਏ ॥੨੧੮੧॥

bhraat kau dhekh prasa(n)n bhe bal naar ko dhekhat nain nivaae ||2181||

He also saw there many other wounded kings, but he got pleased on seeing Balram and seeing the wife of Balram, he lowered down his eyes.2181.

ਰਥ ਤੇ ਤਬ ਆਪਹਿ ਧਾਇ ਕੈ ਸ੍ਯਾਮ ਜੂ ਜਾਇ ਹਲੀ ਕਹੁ ਅੰਕਿ ਲੀਓ ॥

rath te tab aapeh dhai kai sayaam joo jai halee kahu a(n)k leeo ||

Then Krishna dismounted from the chariot and hugged him

ਫੁਨਿ ਅਉਰਨ ਜਾਹਿ ਗਹਿਯੋ ਰੁਕਮੀ ਤਿਹ ਕੋ ਸੁ ਭਲੀ ਬਿਧਿ ਦਾਹ ਕੀਓ ॥

fun aauran jaeh gahiyo rukamee teh ko su bhalee bidh dhaeh keeo ||

Then others carried away the dead body of Rukmi and performed his funeral rites

ਉਤਿ ਦਉਰਿ ਰੁਕਮਨ ਭਇਯਨ ਬੀਚ ਗਈ ਤਿਨ ਜਾਏ ਸਮੋਧ ਕੀਓ ॥

aut dhaur rukaman bhiyan beech giee tin jaae samodh keeo ||

On the other side Rukmani reached amongst her brothers and instructed them not to fight with Krishna

ਕਿਹ ਕਾਜ ਕਹਿਯੋ ਇਨ ਸੋ ਤੁਮ ਜੂਝ ਕੀਯੋ ਜਿਨ ਸੋ ਭਟ ਕੋ ਨ ਬੀਓ ॥੨੧੮੨॥

keh kaaj kahiyo in so tum joojh keeyo jin so bhaT ko na beeo ||2182||

There is no other hero like him.2182.

ਚੌਪਈ ॥

chauapiee ||

CHAUPAI

ਤਿਨ ਯੌ ਸ੍ਯਾਮ ਸਮੋਧ ਕਰਾਯੋ ॥

tin yau sayaam samodh karaayo ||

ਪੌਤ੍ਰ ਬਧੂ ਲੈ ਡੇਰਨ ਆਯੋ ॥

pauatr badhoo lai dderan aayo ||

Krishna also made them understand and came to his place taking his daughter-in-law with him

ਸ੍ਯਾਮ ਕਥਾ ਹ੍ਵੈ ਹੈ ਮੈ ਕੈਹਉ ॥

sayaam kathaa havai hai mai kaihau ||

ਸ੍ਰੋਤਨ ਭਲੀ ਭਾਤਿ ਰਿਝਵੈ ਹਉ ॥੨੧੮੩॥

srotan bhalee bhaat rijhavai hau ||2183||

I, the poet Shyam, am relating the story and pleasing the listeners.2183.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰੇ ਪੌਤ੍ਰ ਬਿਆਹ ਰੁਕਮੀ ਬਧ ਕਰਤ ਭਏ ਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤਮ ॥

eit sree bachit naaTak gra(n)the kirasanaavataare pauatr biaaeh rukamee badh karat bhe dhiaai samaapatam ||

End of the chapter entitled “Solemnising the marriage of the son and killing of Rukmi” in Krishnavatara.

ਅਥ ਊਖਾ ਕੋ ਬਿਆਹ ਕਥਨੰ ॥

ath uookhaa ko biaaeh kathana(n) ||

Now begings the description of the marriages of Usha

ਦਸ ਸੈ ਭੁਜਾ ਕੋ ਗਰਬੁ ਹਰਨ ਕਥਨੰ ॥

dhas sai bhujaa ko garab haran kathana(n) ||

And the description of the smashing of the pride of Sahasarabahu

ਚੌਪਈ ॥

chauapiee ||

CHAUPAI

ਜਦੁਪਤਿ ਪੌਤ੍ਰ ਬ੍ਯਾਹ ਘਰ ਆਯੋ ॥

jadhupat pauatr bayaeh ghar aayo ||

ਅਤਿ ਚਿਤਿ ਅਪਨੇ ਹਰਖ ਬਢਾਯੋ ॥

at chit apane harakh baddaayo ||

Krishna came home after the marriage of his son and became extremely pleased in his mind