Ang 479

ਪੁਰਜੇ ਪੁਰਜੇ ਤਨ ਹ੍ਵੈ ਰਨ ਮੈ ਦੁਖੁ ਤੋ ਮਨ ਮੈ ਮੁਖ ਤੇ ਨ ਕਹੈ ॥੧੮੧੭॥

puraje puraje tan havai ran mai dhukh to man mai mukh te na kahai ||1817||

The bodies have been penetrated and cut into parts, still the warriors are not uttering the word ‘alas’ from their mouths.1817.

ਜੇ ਭਟ ਆਇ ਅਯੋਧਨ ਮੈ ਕਰਿ ਕੋਪ ਭਿਰੇ ਨਹਿ ਸੰਕਿ ਪਧਾਰੇ ॥

je bhaT aai ayodhan mai kar kop bhire neh sa(n)k padhaare ||

The warriors who fought fearlessly and unhesitatingly in the battlefield and forsaking the attachment for their life, taking their weapons, they clashed with their opponents

ਸਸਤ੍ਰ ਸੰਭਾਰਿ ਸਬੈ ਕਰ ਮੈ ਤਨ ਸਉਹੇ ਕਰੈ ਨਹਿ ਪ੍ਰਾਨ ਪਿਆਰੇ ॥

sasatr sa(n)bhaar sabai kar mai tan sauhe karai neh praan piaare ||

Those who in great fury, fought and died in the battlefield

ਰੋਸ ਭਰੇ ਜੋਊ ਜੂਝ ਮਰੇ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਰਰੇ ਸੁਰ ਲੋਗਿ ਸਿਧਾਰੇ ॥

ros bhare jouoo joojh mare kab sayaam rare sur log sidhaare ||

According to the poet, all of them went to abide in heaven

ਤੇ ਇਹ ਭਾਤਿ ਕਹੈ ਮੁਖ ਤੇ ਸੁਰ ਧਾਮਿ ਬਸੇ ਬਡੇ ਭਾਗ ਹਮਾਰੇ ॥੧੮੧੮॥

te ieh bhaat kahai mukh te sur dhaam base badde bhaag hamaare ||1818||

They are all considering themselves fortunate because they have attained an abode in heave.1818.

ਏਕ ਅਯੋਧਨ ਮੈ ਭਟ ਯੌ ਅਰਿ ਕੈ ਬਰਿ ਕੈ ਲਰਿ ਭੂਮਿ ਪਰੈ ॥

ek ayodhan mai bhaT yau ar kai bar kai lar bhoom parai ||

ਇਕ ਦੇਖ ਦਸਾ ਭਟ ਆਪਨ ਕੀ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਜੀਅ ਕੋਪ ਲਰੈ ॥

eik dhekh dhasaa bhaT aapan kee kab sayaam kahai jeea kop larai ||

Some warriors fell on the earth while fighting and someone seeing this plight of the co-warriors, began to fight in great anger

ਤਬ ਸਸਤ੍ਰ ਸੰਭਾਰਿ ਹਕਾਰਿ ਪਰੈ ਘਨ ਸ੍ਯਾਮ ਸੋ ਆਇ ਅਰੈ ਨ ਟਰੈ ॥

tab sasatr sa(n)bhaar hakaar parai ghan sayaam so aai arai na Tarai ||

And holding his weapons and challenging fell upon Krishna

ਤਜਿ ਸੰਕ ਲਰੈ ਰਨ ਮਾਝ ਮਰੈ ਤਤਕਾਲ ਬਰੰਗਨ ਜਾਇ ਬਰੈ ॥੧੮੧੯॥

taj sa(n)k larai ran maajh marai tatakaal bara(n)gan jai barai ||1819||

The warriors fell as martyrs unhesitatingly and began to wed the heavenly damsels.1819.

ਇਕ ਜੂਝਿ ਪਰੈ ਇਕ ਦੇਖਿ ਡਰੈ ਇਕ ਤਉ ਚਿਤ ਮੈ ਅਤਿ ਕੋਪ ਭਰੈ ॥

eik joojh parai ik dhekh ddarai ik tau chit mai at kop bharai ||

Someone died, someone fell and someone got infuriated

ਕਹਿ ਆਪਨੇ ਆਪਨੇ ਸਾਰਥੀ ਸੋ ਸੁ ਧਵਾਇ ਕੈ ਸ੍ਯੰਦਨ ਆਇ ਅਰੈ ॥

keh aapane aapane saarathee so su dhavai kai saya(n)dhan aai arai ||

The warriors are resisting one another, getting their chariots driven by their charioteers

ਤਲਵਾਰ ਕਟਾਰਨ ਸੰਗ ਲਰੈ ਅਤਿ ਸੰਗਰ ਮੋ ਨਹਿ ਸੰਕ ਧਰੈ ॥

talavaar kaTaaran sa(n)g larai at sa(n)gar mo neh sa(n)k dharai ||

They are fighting fearlessly with their swords and daggers

ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਜਦੁਬੀਰ ਕੇ ਸਾਮੁਹੇ ਮਾਰਿ ਹੀ ਮਾਰਿ ਕਰੈ ਨ ਟਰੈ ॥੧੮੨੦॥

kab sayaam kahai jadhubeer ke saamuhe maar hee maar karai na Tarai ||1820||

They are even confronting Krishna fearlessly shouting “kill, kill”.1820.

ਜਬ ਯੌ ਭਟ ਆਵਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿ ਸਾਮੁਹੇ ਤਉ ਸਬ ਹੀ ਪ੍ਰਭ ਸਸਤ੍ਰ ਸੰਭਾਰੇ ॥

jab yau bhaT aavat sree har saamuhe tau sab hee prabh sasatr sa(n)bhaare ||

ਕੋਪ ਬਢਾਇ ਚਿਤੈ ਤਿਨ ਕਉ ਇਕ ਬਾਰ ਹੀ ਬੈਰਨ ਕੇ ਤਨ ਝਾਰੇ ॥

kop baddai chitai tin kau ik baar hee bairan ke tan jhaare ||

Seeing the warriors coming in front of him, Krishna held his weapons and getting enraed, he showered arrows on the enemies

ਏਕ ਹਨੇ ਅਰਿ ਪਾਇਨ ਸੋ ਇਕ ਦਾਇਨ ਸੋ ਗਹਿ ਭੂਮਿ ਪਛਾਰੇ ॥

ek hane ar pain so ik dhain so geh bhoom pachhaare ||

He crushed some of them under his feet and knocked down some others catching them his hands

ਤਾਹੀ ਸਮੈ ਤਿਹ ਆਹਵ ਮੈ ਬਹੁ ਸੂਰ ਬਿਨਾ ਕਰਿ ਪ੍ਰਾਨਨ ਡਾਰੇ ॥੧੮੨੧॥

taahee samai teh aahav mai bahu soor binaa kar praanan ddaare ||1821||

He made many warriors lifeless in the battlefield.1821.

ਏਕ ਲਗੇ ਭਟ ਘਾਇਨ ਕੇ ਤਜਿ ਦੇਹ ਕੋ ਪ੍ਰਾਨ ਗਏ ਜਮ ਕੇ ਘਰਿ ॥

ek lage bhaT ghain ke taj dheh ko praan ge jam ke ghar ||

Many warriors, getting wounded, went to the abode of Yama

ਸੁੰਦਰ ਅੰਗ ਸੁ ਏਕਨਿ ਕੇ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਰਹੇ ਸ੍ਰੋਨਤ ਸੋ ਭਰਿ ॥

su(n)dhar a(n)g su ekan ke kab sayaam kahai rahe sronat so bhar ||

The elegant limbs of many were filled with blood, having their heads chopped

ਏਕ ਕਬੰਧ ਫਿਰੈ ਰਨ ਮੈ ਜਿਨ ਕੇ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਸੀਸ ਕਟੇ ਬਰ ॥

ek kaba(n)dh firai ran mai jin ke biraj naik sees kaTe bar ||

Many warriors are roaming as headless trunks in the field

ਏਕ ਸੁ ਸੰਕਤਿ ਹ੍ਵੈ ਚਿਤ ਮੈ ਤਜਿ ਆਹਵ ਕੋ ਨ੍ਰਿਪ ਤੀਰ ਗਏ ਡਰਿ ॥੧੮੨੨॥

ek su sa(n)kat havai chit mai taj aahav ko nirap teer ge ddar ||1822||

Many getting afraid of war, forsaking it, reached before the king.1822.

ਭਾਜਿ ਤਬੈ ਭਟ ਆਹਵ ਤੇ ਮਿਲਿ ਭੂਪ ਪੈ ਜਾਇ ਕੈ ਐਸੇ ਪੁਕਾਰੇ ॥

bhaaj tabai bhaT aahav te mil bhoop pai jai kai aaise pukaare ||

ਜੇਤੇ ਸੁ ਬੀਰ ਪਠੇ ਤੁਮ ਰਾਜ ਗਏ ਹਰਿ ਪੈ ਹਥਿਆਰ ਸੰਭਾਰੇ ॥

jete su beer paThe tum raaj ge har pai hathiaar sa(n)bhaare ||

All the warriors, abandoning the war, reached before the king and said, “o king! all the warriors whom you sent bedecked with weapons,

ਜੀਤ ਨ ਕੋਊ ਸਕੇ ਤਿਹ ਕੋ ਹਮ ਤੋ ਸਬ ਹੀ ਬਲ ਕੈ ਰਨ ਹਾਰੇ ॥

jeet na kouoo sake teh ko ham to sab hee bal kai ran haare ||

“They have been defeated and none of us had been victorious

ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਸੁ ਤਾਨ ਕੈ ਪਾਨਿ ਸਬੈ ਤਿਨ ਪ੍ਰਾਨ ਬਿਨਾ ਕਰਿ ਡਾਰੇ ॥੧੮੨੩॥

baan kamaan su taan kai paan sabai tin praan binaa kar ddaare ||1823||

With the discharge of his arrows, he has made all of them lifeless.”1823.

ਇਉ ਨ੍ਰਿਪ ਕਉ ਭਟ ਬੋਲ ਕਹੈ ਹਮਰੀ ਬਿਨਤੀ ਪ੍ਰਭ ਜੂ ਸੁਨਿ ਲੀਜੈ ॥

eiau nirap kau bhaT bol kahai hamaree binatee prabh joo sun leejai ||

The warriors said like this to the king, “O King! listen to our request

ਆਹਵ ਮੰਤ੍ਰਨ ਸਉਪ ਚਲੋ ਗ੍ਰਹਿ ਕੋ ਸਿਗਰੇ ਪੁਰ ਕੋ ਸੁਖ ਦੀਜੈ ॥

aahav ma(n)tran saup chalo greh ko sigare pur ko sukh dheejai ||

Return to your home, authorizing the ministers for the conduct of war, and bestow comfort on all the citizens

ਆਜ ਲਉ ਲਾਜ ਰਹੀ ਰਨ ਮੈ ਸਮ ਜੁਧੁ ਭਯੋ ਅਜੋ ਬੀਰ ਨ ਛੀਜੈ ॥

aaj lau laaj rahee ran mai sam judh bhayo ajo beer na chheejai ||

“Your honour has remained there till today and you have not confronted Krishna

ਸ੍ਯਾਮ ਤੇ ਜੁਧ ਕੀ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਸੁਪਨੇ ਹੂ ਮੈ ਜੀਤ ਕੀ ਆਸ ਨ ਕੀਜੈ ॥੧੮੨੪॥

sayaam te judh kee sayaam bhanai supane hoo mai jeet kee aas na keejai ||1824||

We cannot hope for victory even in our dream while fighting with Krishna.”1824.

ਦੋਹਰਾ ॥

dhoharaa ||

DOHRA

ਜਰਾਸੰਧਿ ਏ ਬਚਨ ਸੁਨਿ ਰਿਸਿ ਕਰਿ ਬੋਲਿਯੋ ਬੈਨ ॥

jaraasa(n)dh e bachan sun ris kar boliyo bain ||

ਸਕਲ ਸੁਭਟ ਹਰਿ ਕਟਿਕ ਕੈ ਪਠਵੋਂ ਜਮ ਕੇ ਐਨਿ ॥੧੮੨੫॥

sakal subhaT har kaTik kai paThavo(n) jam ke aain ||1825||

Hearing these words, Jarasandh became angry and said, “I shall dispatch all the warriors of Krishna’s army to the abode of Yama.1825.

ਸਵੈਯਾ ॥

savaiyaa ||

SWAYYA

ਕਾ ਭਯੋ ਜੋ ਮਘਵਾ ਬਲਵੰਡ ਹੈ ਆਜ ਹਉ ਤਾਹੀ ਸੋ ਜੁਧੁ ਮਚੈਹੋਂ ॥

kaa bhayo jo maghavaa balava(n)dd hai aaj hau taahee so judh machaiho(n) ||

“If even Indra comes today with full force, I shall fight also with him

ਭਾਨੁ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਹਨਿ ਤਾਹੀ ਕੋ ਹਉ ਜਮ ਧਾਮਿ ਪਠੈਹੋਂ ॥

bhaan pracha(n)dd kahaavat hai han taahee ko hau jam dhaam paThaiho(n) ||

Surya considers himself very powerful, I shall fight also with him and dispatch him to the abode of Yama

ਅਉ ਜੁ ਕਹਾ ਸਿਵ ਮੋ ਬਲੁ ਹੈ ਮਰਿ ਹੈ ਪਲ ਮੈ ਜਬ ਕੋਪ ਬਢੈਹੋਂ ॥

aau ju kahaa siv mo bal hai mar hai pal mai jab kop baddaiho(n) ||

“The powerful Shiva will also be destroyed before my fury

ਪਉਰਖ ਰਾਖਤ ਹਉ ਇਤਨੋ ਕਹਾ ਭੂਪ ਹ੍ਵੈ ਗੂਜਰ ਤੇ ਭਜਿ ਜੈਹੋਂ ॥੧੮੨੬॥

paurakh raakhat hau itano kahaa bhoop havai goojar te bhaj jaiho(n) ||1826||

I have so much strength, then should I, a king, run away now before a milkman?”1826.

ਇਉ ਕਹਿ ਕੈ ਮਨਿ ਕੋਪ ਭਰਿਓ ਚਤੁਰੰਗ ਚਮੂੰ ਜੁ ਹੁਤੀ ਸੁ ਬੁਲਾਈ ॥

eiau keh kai man kop bhario chatura(n)g chamoo(n) ju hutee su bulaiee ||

Saying thus, the king in great anger addressed the four divisions of his army

ਆਇ ਹੈ ਸਸਤ੍ਰ ਸੰਭਾਰਿ ਸਬੈ ਸੰਗ ਸ੍ਯਾਮ ਮਚਾਵਨ ਕਾਜ ਲਰਾਈ ॥

aai hai sasatr sa(n)bhaar sabai sa(n)g sayaam machaavan kaaj laraiee ||

The whole army got ready to fight with Krishna, holding the weapons

ਛਤ੍ਰ ਤਨਾਇ ਕੈ ਪੀਛੇ ਚਲਿਯੋ ਨ੍ਰਿਪ ਸੈਨ ਸਬੈ ਤਿਹ ਆਗੇ ਸਿਧਾਈ ॥

chhatr tanai kai peechhe chaliyo nirap sain sabai teh aage sidhaiee ||

The army moved in front and the king followed it

ਮਾਨਹੁ ਪਾਵਸ ਕੀ ਰਿਤੁ ਮੈ ਘਨਘੋਰ ਘਟਾ ਘੁਰ ਕੈ ਉਮਡਾਈ ॥੧੮੨੭॥

maanahu paavas kee rit mai ghanaghor ghaTaa ghur kai umaddaiee ||1827||

This spectacle appeared like the thick clouds rushing forward in rainy season.1827.

ਭੂਪ ਬਾਚ ਹਰਿ ਸੋ ॥

bhoop baach har so ||

Speech of the king addressed to Krishna:

ਦੋਹਰਾ ॥

dhoharaa ||

DOHRA

ਭੂਪ ਤਬੈ ਹਰਿ ਹੇਰਿ ਕੈ ਐਸੋ ਕਹਿਓ ਸੁਨਾਇ ॥

bhoop tabai har her kai aaiso kahio sunai ||

ਤੂੰ ਗੁਆਰ ਛਤ੍ਰੀਨ ਸੋ ਜੂਝ ਕਰੈਗੋ ਆਇ ॥੧੮੨੮॥

too(n) guaar chhatreen so joojh karaigo aai ||1828||

Then looking at Krishna, the king said, “How will you fight with Kshatriyas being only a milkman?”1828.

ਕ੍ਰਿਸਨ ਬਾਚ ਨ੍ਰਿਪ ਸੋ ॥

kirasan baach nirap so ||

Speech of Krishna addressed to the king:

ਸਵੈਯਾ ॥

savaiyaa ||

SWAYYA

ਛਤ੍ਰੀ ਕਹਾਵਤ ਆਪਨ ਕੋ ਭਜਿ ਹੋ ਤਬ ਹੀ ਜਬ ਜੁਧ ਮਚੈਹੋਂ ॥

chhatree kahaavat aapan ko bhaj ho tab hee jab judh machaiho(n) ||

“You call yourself a Kshatrya, I shall wage a war with you and you will run away